W ramach przeglądu prasy omawiamy kilka najważniejszych kwestii związanych z samorządami w minionym tygodniu. Zapraszamy do lektury!
Zabór, Choroszcz, Józefów, Bydgoszcz i powiat leszczyński to samorządy, które odznaczają się najlepszą kondycją finansową – wynika z Rankingu Finansowego Samorządu Terytorialnego za 2025 rok. Opracowanie przedstawia kondycję finansową samorządów w Polsce, tempo zmian oraz kierunki ich rozwoju. Wskazuje także liderów, którzy najlepiej poradzili sobie z rosnącymi wyzwaniami.
Już prawie 40 proc. wszystkich ataków cybernetycznych kierowanych jest w stronę instytucji państwa – wynika z analiz unijnej agencji ENISA. Według danych NASK liczba incydentów wzrosła z 100 tys. do 260 tys. rocznie, a ataki – także z użyciem sztucznej inteligencji – są coraz bardziej zaawansowane technologicznie. Gminy potrzebują większych nakładów, kadr i współpracy z sektorem prywatnym, by skutecznie podnieść cyberbezpieczeństwo.
Szacuje się, że w Polsce może przebywać od 300 do 400 niedźwiedzi, głównie w Bieszczadach i okolicznych terenach oraz w Tatrach – Mieszkańcy są przestraszeni, państwo nie reaguje, a my – samorządowcy – jesteśmy bezsilni. Tak krótko skomentował jeden z podkarpackich włodarzy sytuację związaną z występowaniem drapieżników w regionie. Na jakie zmiany liczą samorządowcy?
Przepisy prawa spadkowego mają chronić samorządy, jednak praktyka pokazuje, że system działa niespójnie. W konsekwencji gminy coraz częściej dziedziczą po swoich mieszkańcach nie majątek, lecz problemy i zobowiązania.
Modernizacja miejsc ukrycia, systemy alarmowe, cysterny na wodę pitną, agregaty prądotwórcze oraz drony znalazły się na liście samorządowych wydatków z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. Niektórych zakupów nie udało się sfinalizować ze względu na krótki czas realizacji programu i braki asortymentu.
Struktura samorządu w tej chwili jest już nieadekwatna do obecnej sytuacji i do potrzeb – mówi Jerzy Stępień w rozmowie z Portalem Samorządowym. – Samorząd wymaga odbudowania na nowo. W szczególności w tej warstwie podstawowej, czyli samorządu gminnego i powiatowego – dodaje. Jak uważa, samorząd nie potrzebuje kolejnej reformy tylko wymyślenia na nowo.
Rządowy projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych (UD326) wpłynął już do Sejmu. Nowe przepisy mają uporządkować system wsparcia seniorów, wprowadzić powiatowego koordynatora opieki długoterminowej oraz bon senioralny. Strona samorządowa co do zasady poparła kierunek zmian, ale projekt nie zamyka sporu o pieniądze, zakres nowych zadań i realną rolę koordynatora.
Wciąż co szósta gmina nie ma własnej strategii rozwoju. Tymczasem do początku lipca wszystkie powinny przynajmniej rozpocząć nad nią prace. Z jakimi wyzwaniami mierzą się samorządy podczas tworzenia i wdrażania strategii rozwoju?
Wiceminister cyfryzacji Paweł Olszewski zapowiedział powstanie programu Lokalnych Centrów Cyberbezpieczeństwa, które mają wesprzeć samorządy w skutecznej ochronie przed cyberzagrożeniami. Projekt ma rozpocząć się jeszcze w tym roku.
Zmiany demograficzne, infrastruktura i bezpieczeństwo publiczne to dziś trzy kluczowe wyzwania dla samorządów – wynika z badania Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, przeprowadzonego wśród sekretarzy gmin. W praktyce priorytety budżetowe często idą jednak w inną stronę.
W każdym mieście, które ma lokale komunalne, lokatorzy zalegają z czynszem. Rekordziści nawet po kilkaset tysięcy złotych. Samorządy korzystają z różnych narzędzi, by odzyskać te pieniądze: wysyłają wezwania do zapłaty, rozkładają zadłużenie na raty, pozwalają odpracować dług, ale też wypowiadają umowy i kierują wnioski do sądu o eksmisję.
Resort finansów odrzucił twierdzenia Unii Metropolii Polskich, jakoby miasta na prawach powiatu były „największymi przegranymi” reformy dochodów JST. Z analiz resortu wynika, że nowa kategoryzacja samorządów zapewniła tym ośrodkom najwyższy zysk na mieszkańca w 2025 r., wynoszący 385,95 zł. Według danych MF dochody metropolii wzrosną w 2026 r. o 9,7 proc.
Samorządy są dziś na pierwszej linii walki ze skutkami zmian klimatu, a ich rola w najważniejszych dokumentach strategicznych państwa będzie tylko rosnąć – powiedziała Urszula Zielińska, sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska podczas EEC 2026. Rząd zapowiedział partnerskie podejście i bezprecedensowe wsparcie finansowe, ale jednocześnie oczekuje aktywności i gotowości do inwestycji na poziomie lokalnym.
Rosnące koszty transportu publicznego coraz mocniej obciążają budżety miast. Samorządy dopłacają do komunikacji miejskiej miliardy złotych, bo wpływy z biletów pokrywają zaledwie część wydatków. Długoterminowym wyjściem z sytuacji może być „ucieczka od diesla”.
Reforma finansów samorządów z 2025 r. może premiować gminy tracące mieszkańców – wynika z analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Kluczowe są nowe zasady udziału w PIT i mechanizm uwzględniający koszty usług publicznych.
Podczas gdy Waszyngton przesuwa pionki na mapie Europy, w Żaganiu, Powidzu i Redzikowie wystrzeliwują korki od szampana. Przeniesienie baz z Niemiec to nie tylko kwestia F-35, ale przede wszystkim potężny zastrzyk adrenaliny dla lokalnej ekonomii. Jak samorządy mogą zyskać na obecności amerykańskich żołnierzy?
Zadania zlecone nie pokrywają realnych kosztów, ale często „bilansują” je w budżetach, by uniknąć sporów z RIO i procesów ze Skarbem Państwa. NIST szacuje lukę na ponad 2,1 mld zł.
Konieczność publicznego “obnażania” statusu majątkowego oraz obawa przed stygmatyzacją i hejtem stanowią istotną barierę w podejmowaniu służby publicznej przez wysokiej klasy ekspertów i menedżerów – przekonuje zarząd Związku Miast Polskich. Samorządowcy podkreślają, że obecne przepisy tworzone były w zupełnie innych realiach i domagają się zmian zwiększających ich bezpieczeństwo.
Nie jesteś jeszcze w naszej bazie wiedzy? Zapisz się!
Cyklicznie wysyłamy zaproszenia na webinary, przesyłamy opracowania i publikacje dotyczące najważniejszych i najświeższych tematów związanych z finansami w JST i nie tylko.
